Komenda Portu Wojennego Gdynia
Historia

Datą oficjalnego rozpoczęcia działalności Dowództwa Wybrzeża Morskiego i bezpośrednio podporządkowanej mu Komendy Portu Wojennego w Pucku jest dzień 28 kwietnia 1920 r. W tym dniu w rozkazie dziennym Departamentu Spraw Morskich ogłoszona została treść rozkazu Ministra Spraw Wojskowych z dnia 19 kwietnia: "Mianuję szefa Sekcji Personalno-Szkolnej Departamentu Spraw Morskich - pułkownika marynarki PANASEWICZA Witolda Dowódcą Portu Wojennego w Pucku i polecam mu tymczasowe pełnienie funkcji Dowódcy Wybrzeża".

 

 

Datę 28 kwietnia 1920 r. uznaje się za historyczny początek dziejów
Komendy Portu Wojennego Gdynia.

 

 

 

Pierwsze dowództwo Komendy Portu Wojennego w Pucku stanowili:

  • płk mar. Witold PANASEWICZ (od 1922 r. w stopniu komandora zatwierdzony na etat Komendanta Portu,
  • por. mar. Kazimierz ZALESKI - zastępca Komendanta Portu,
  • por. mar. Edward SALTENREICH- adiutant
  • ppor. mar. Tadeusz STOKLASA - adiutant
  • ppor. Jan GÓRSKI - oficer gospodarczy
  • rotmistrz KAMIŃSKI - oficer taborowy

Port wojenny w Pucku uruchomiono wczesną jesienią 1920 r. W pierwszej fazie zorganizowano podręczne warsztaty remontowe pod kierunkiem chor. BRONICZA, utworzono skład węgla oraz doprowadzono z przystani słodką wodę.
W swych początkach port dysponował motorówką, 2 małymi zakupionymi w Finlandii holownikami: "Krakus", "Wanda". Pogłębienie podejścia do portu i wykopanie przejścia w ławicy piasku zwanej "DEPKA" umożliwiło dochodzenie do portu jednostkom o zanurzeniu do 4 metrów. W przystani mogły cumować jednocześnie albo 2 trałowce, albo 1 kanonierka. Postoje okrętów ograniczano w czasie, by umożliwiać korzystanie z przystani kutrom rybackim. Ze względu na warunki hydrograficzne i techniczne port w Pucku nie miał szans na rozbudowę w kierunku potrzeb tworzonej Marynarki Wojennej. Pierwsze decyzje o budowie portu w Gdyni zapadły jeszcze w 1920 r.
Od 01.01.1922 r. weszła w życie "Pokojowa organizacja Marynarki Wojennej", w której pojawia się po raz pierwszy pełna nazwa "Komenda Portu Wojennego Gdynia". Od tej pory obsady etatowe były umieszczone pod tą nazwą jednostki w "Rocznikach oficerskich" MSW z lat 1923 - 1926.

W 1923 roku obsada oficerska KPW Puck przedstawiała się następująco:

  • Komendant Portu - kmdr PANASEWICZ Witold,
  • St. Oficer Portu- kpt. mar. ZALESKI Kazimierz,
  • Dowódca Kompanii Garnizonowej -kpt. mar. CZACHOWICZ Jan,
  • Oficerowie Kasowi KP - kpt. gosp. KOBZA Fabian i por. RESCH Jan,
  • Kapelan - ks. kpt. por. MIEGOŃ Władysław,
  • Kierownik Magazynów i Warsztatów - kpt. inż. RETINGER Emil,
  • Dowód¬ca Oddziału Portowego - por. BŁAŻEWICZ Ignacy,
  • Dewiator - por. CISZEWSKI Ludwik,
  • Adiutant KP - por. WNOROWSKI Czesław,
  • Oficer Broni - LIPIŃSKI Aleksander,
  • Oficer Placu - chor. BYSZEWSKI Fran¬ciszek,
  • Zarządca Składnicy Technicznej - chor. HAMPEL Maksymilian,
  • Kierownik ruchu warsztatowego - chor. BRONICZ Stanisław,
  • Oficer Prowiantowy - chor. GARGUL Stanisław.

Ponadto: funkcję inżyniera warsztatów pełnił urzędnik wojskowy WITKOWSKI Aleksander, Komisję Gospodarczo-Rachunkową prowadził urzędnik wojskowy HOSPODAREWSKI Stanisław. 15 osób było zatrudnionych na etatach urzędników cywilnych. "Rocznik oficerski 1924" wydany przez MSW w strukturze Komendy Portu Wojennego Gdynia (z siedzibą w Pucku) wymienia następujące ogniwa i etaty : Komendant, Oficerowie ordynansowi (3 etaty), Warsztaty Marynarki Wojennej i Składy Techniczne, Składy Broni i Amunicji, Zbrojownia, Oficer Placu PW Gdynia, Kompania Garnizonowa, Morska bateria na torach. Oddział Łączności Wybrzeża Morskiego, Biuro Hydrograficzne MW, Kierownictwo Rejonu Inżynieryjnego Wybrzeża Morskiego, Lekarz, Oficer Żywnościowy, Płatnik, Kapelan, Kapelmistrz.
Powyższe zestawienia elementów składowych KPW świadczą o dużym zakresie odpowiedzialności jednostki, która bezpośrednio podlegała Dowództwu Wybrzeża Morskiego (Dowództwu Floty) i realizowała na jego rzecz większość zadań administracyjno-gospodarczych i organizacyjnych. Od początku towarzyszyło duże zainteresowanie kadry postępami budowy nowej bazy - portu w Gdyni, przyglądano się realizacji zadań bieżących w Pucku, dotyczących zabezpieczenia warunków bazowania dla okrętów floty, (z których większe korzystały z portu w Gdańsku).

Port Wojenny w Pucku z lat 1920-1924

 

 Port Wojenny w Pucku, zdjecie lotnicze z lat 1920-1924

 Port Wojenny Puck lata 1922

Budowa portu MW 1928

 

Najważniejsze wydarzenia okresu 1923 - 1939 

 

  • 1923 - 1939 - budowa portu wojennego w Gdyni. Od 1923 r. funkcjonuje "Tymczasowy Port Wojenny i Przystań dla Rybaków" (dzisiejsze Nabrzeże Francuskie portu handlowego);
  • 1925 - powołanie przez KPW Gdynia "Szefostwa Służby Technicznej Portu Wojennego";
  • 1926 - przeniesienie Komendy Portu Wojennego z Pucka do Gdyni;
    Rozkaz Dzienny z dnia 12.10.1926 r. posiadał w nagłówku "Komenda Portu Wojennego Puck",
    Rozkaz Dzienny z dnia 26.10.1926 r. miał już nazwę "Komenda Portu Wojennego Gdynia". Wymienione rozkazy podpisane są przez kmdr por. Adama MOHUCZEGO, ówczesnego Komendanta Portu;
  • 1927 - przeniesienie z Pucka do Gdyni Warsztatów Portowych MW. Już w 1929 r. zaspokajają one podstawowe potrzeby floty. Od 1934 r. do 1939 r. w dużym stopniu wykonano rozbudowę i zadania w ramach programu przekształcenia zakładu w Stocznię MW. Zamiarom tym przeszkodził wybuch wojny;
  • 1931 - podporządkowanie Komendzie Portu Kadry Szeregowych Floty. Jej przeniesienie ze Świecia n/Wisłą do nowych koszar na Oksywiu nastąpiło w 1932 r., a w 1935 r. została przemianowanie na Kadrę Floty. Zadania KF, to: wcielenie do MW ochotników i poborowych, ich wyszkolenie rekruckie, prowadzenie kursów w specjalności "strzelec", szkolenie wartowników cywilnych, prowadzenie ewidencji specjalistów morskich, inne zadania;
  • 1939 - Komendzie Portu Wojennego Gdynia, dowodzonej przez kmdr por. Mieczysława ADAMOWICZA, podlegały:
    - Służby i oddziały: techniczna, intendentura, uzbrojenia, broni podwodnej, zaopatrzenia nawigacyjnego, łączności, samochodowa oraz służba zdrowia,
    - okręt-hulk ORP "BAŁTYK" (siedziba Centrum Wyszkolenia Floty),
     
    - baza nurków - ORP "NUREK",
    - okręt szkolny ORP "MAZUR",
    - okręt hydrograficzny ORP "POMORZANIN",
    - Kadra Floty; Szefostwo Budownictwa Wybrzeża Morskiego;
    - Warsztaty Polowe MW,
    - Szpital Marynarki Wojennej,
    - Komenda Obsługi Portu,
    - Holowniki i inny tabor pływający.

 

 

 

 


Budowa stoczniowego nabrzeza 1937



Front budynku ówczesnego Dowództwa Floty. Na pierwszym planie Pomnik Bitwy pod Oliwą - ok. 1937 r.


ORP BALTYK


ORP MAZUR


ORP NUREK


ORP POMORZANIN

 

 


 

 Przygotowania obronne i udział KPW Gdynia w obronie Oksywia

 

 

 

 

 

 

Od 23 marca 1939r. do rozpoczęcia działań obronnych stan jednostek lądowych wzrósł ze 130 do około 500 oficerów i z 3500 szeregowych do około 14000 (oprócz Helu). Dowództwo Lądowej Obrony Wybrzeża - nie dysponujące kwatermistrzostwem - funkcję zaopatrzenia jednostek lądowych powierzyło Komendzie PW Gdynia, zajmującej się przede wszystkim zabezpieczeniem materiałowym floty i jednostek brzegowych MW. Na kilka dni przed wybuchem wojny, 28.08.1939 r. kpt. mar. int. Józef SZOLC został wyznaczony na doradcę technicznego i oficera łącznikowego d/s intendentury przy Dowództwie Lądowej Obrony Wybrzeża, następnie mianowany szefem intendentury. Wykorzystanie etatowego aparatu KPW Gdynia dla celów kwaterunkowo-logistycznych Lądowej Obrony Wybrzeża wydatnie przyczyniło się do wykonania dużej części zadań warunkujących możliwość długotrwałego kontynuowania walki obronnej. W okresie mobilizacji i w czasie działań obronnych służby KPW Gdynia wniosły istotny wkład do realizacji wielu zadań w ramach lądowej obrony wybrzeża. Były to między innymi - w służbie żywnościowej - zadanie zgromadzenia zapasów żywności na Kępie Oksywskiej dla 15000 ludzi na 60 dni, na Helu - dla 5000 ludzi na 90 dni. Pracami kierował kpt. int. Aleksander TRZYNA.
Zadania realizowane w służbie uzbrojenia (kpt. Władysław TRZCIŃSKI, kpt. mar. Józef DANYLUK) to:

 

  • decentralizacja magazynów w Wąwozie Ostrowskim - rozdział na 3 różne miejsca;
  • włączenie do zapasów bojowych broni i amunicji przygotowanej w porcie na export;
  • uzbrojenie pociągu pancernego "Smok Kaszubski" i 3 samochodów (opancerzenie przeprowadziły Warsztaty Polowe MW);
  • doposażenie i uzbrojenie (na miarę możliwości) organizowanych oddziałów LO Wybrzeża.

 

Służba sanitarna (mjr dr Edward REICHERT, mjr dr Kazimierz BIELAWSKI) zajmowała się organizacją i adaptacją obiektów do potrzeb szpitali:

 

  • w Gdyni Szkoła Morska (600 łóżek);
  • u Sióstr Elżbietanek (200-300 łóżek);
  • na Kępie Oksywskiej w Babim Dole ok. 500 łóżek.

 

Niesiono pomoc w organizacji szpitali w Wejherowie i Kartuzach, odpowiednio przystosowano Szpital na Oksywiu. Służba samochodowa (mjr Stanisław OWCZARSKI) zajmowała się zapewnieniem transportu poszczególnym służbom - przy wykorzystaniu taboru własnego oraz 26 zarekwirowanych pojazdów różnego typu.
W chwili wybuchu wojny Dowódcy Floty - kontradmirałowi Józefowi UNRUGOWI podlegały: Dywizjon Kontrtorpedowców, Dywizjon Okrętów podwodnych, Morska Obrona Wybrzeża, Lądowa Obrona Wybrzeża, Morski Dywizjon Lotniczy, Wojskowa Składnica Tranzytowa na Westerplatte i Komenda Portu Wojennego Gdynia. Jej głównym zadaniem było zaopatrywanie i remonty okrętów. Po 3 września KPW Gdynia została podporządkowana dowódcy Lądowej Obrony Wybrzeża płk Stanisławowi DĄBKOWI i przekształcona w kwatermistrzostwo Lądowej Obrony Wybrzeża.
Walki w obronie Oksywia toczono do 19 IX 1939 r. - do zakończenia działań żołnierzy LO Wybrzeża.
Przykłady patriotycznych postaw kadry, marynarzy i pracowników wojska spośród przedwojennych obsad KPW, zaakcentowanych aktywnym udziałem w wojnie z Niemcami - odnajdujemy na kar-tach wojennych wydarzeń i ludzkich losów na terenie okupowanego kraju, na Zachodzie i w Związku Radzieckim, na różnych frontach. Nie sposób ustalić realnego wkładu. Nieliczne udokumentowane dotąd przykłady stanowią jednak "nić" wiążącą w zachowaniu tradycji naszego oddziału. W strukturach Polskiej MW w Wielkiej Brytanii spośród przedwojennej kadry KPW Gdynia (z różnych okresów jej dziejów) służyli między innymi:
kmdr dypl. Tadeusz STOKLASA, kmdr por. Artur REYMAN, kmdr por. Marian WOROBEK, kmdr por. Aleksander TRZYNA, kpt. mar. lek. Włodzimierz LIMANIENKO, kpt. mar. Eugeniusz CECENIOWSKI, kpt. mar. Franciszek REJMAN.
Wojenna, żołnierska przeszłość - to udział w działaniach wojennych wielu innych osób związanych z historią KPW przed i po II wojnie. Przy uznaniu zasług tych, którzy są teraz po części bezimienni, bo nie odnotowały ich kroniki, w historii odnotowane zostają nazwiska takich żołnierzy i kombatantów, jak : por. Ludwik WOLSKI, bł. ks. kapelan kmdr ppor. Władysław MIEGOŃ, st. sierż. Feliks WYSOCKI, kpr. Felicja WYSOCKA, kpr. Stefania ŁYSZ (matka chrzestna sztandaru KPW Gdynia, st. chor. Józef IGIELSKI, chor. mar. Tadeusz SMULAK, st. bosm. Stanis-ław WIELGUCKI, kmdr ppor. Stanisław MAŁKOWIAK, chor. Ksawery GREGOROWICZ, por. Eugeniusz GROTKIEWICZ i wielu innych.

 

Prezydent Ignacy Mościcki i Dowódca Floty kontradmirał Józef Unrug na terenie KPW Gdynia

 

 

Główny Port Marynarki Wojennej
Lata powojenne

Powojnne dzieje jednostki otwiera powołanie rozkazem Naczelnego Dowódcy WP z dnia 07.07.1945 r. - jednocześnie z Dowództwem, Sztabem Głównym i Zarządem Politycznym Marynarki Wojennej - jej organu kwatermistrzowskiego GŁÓWNEGO PORTU MARYNARKI WOJENNEJ. Zadanie główne: zaopatrywanie jednostek brzegowych i okrętów w żywność i umundurowanie, uzbrojenie, sprzęt techniczny i kwaterunkowy, materiały pędne i smary, opał, sprzęt sanitarny, lekarstwa. Ogniwa podległe GPMW, Warsztaty Remontowe: środków pływających, samochodów, Oddziałów Okrętów Pomocniczych i Przystani, Wydziały: zaopatrzenia, organizacji i planowania, chemiczny, referat kwaterunkowo-eksploatacyjny, referat sanitarny, Centralna Składnica Sanitarna.

  • 1945 – 20 listopada - na bazie Warsztatów Remontowych Środków pływających i Warsztatów Remontowych Samochodów - utworzona zostaje Stocznia Głównego Portu MW. Od 01.12.1945r. samodzielna jednostka gospodarcza;
  • 1945 – 30 listopada - powołanie Oddziału Pomocniczych Środków Pływających i Przystani Głównego Portu, przemianowanego wkrótce na Oddział Okrętów Pomocniczych i Przystani. Dowódcą mianowany został kmdr Włodzimierz STEYER;
  • 1946 – 16 stycznia - zorganizowane zostało Szefostwo Uzbrojenia Głównego Portu MW.

 

Komenda Portu Wojennego Gdynia 1947 – 1951

 

Rozkazem MON z 28.05.1947 r. jednostka otrzymuje nazwę KPW Gdynia. Przejmuje część zadań byłego GPMW. Organizację jednostki oparto o działające uprzednio struktury: Oddział Okrętów Pomocniczych i Przystani, kwatermistrzostwo DOP, samodzielna kompania wartownicza. W skład KPW weszły: Komenda (dowództwo), Obsługa Nabrzeży i Przystani, Podręczny warsztat KPW, Komenda Ochrony, Ambulatorium, Izba chorych, Oddział Nurków, Wydział Administracyjno-Gospodarczy w składzie: sekcja żywnościowa, mundurowa, finansowa, kwaterunkowo-eksploatacyjna; drużyna samochodowa, drużyna taborowa.
Komendzie Portu podporządkowano portowy tabor pływający, Oddział Nurków dysponujący holownikiem "NUREK".


Szefostwo (Zarząd) Tyłów MW 1951 – 1957

 

Rozkazem szefa Sztabu Generalnego WP nr 0130/Org. z 6.12.1950 r. w miejsce Kierownictwa Administracyjno-Technicznego MW powstaje Szefostwo Tyłów MW (od 1953 r. nazwa zmieniona na Zarząd Tyłów MW). Rozwiązaniu ulegają komendy portów w Gdyni, Świnoujściu i Kołobrzegu. Nowe Szefostwo Tyłów MW w całości przejmuje ogniwa dotychczasowej jednolitej struktury KPW Gdynia. Szefostwu Tyłów MW podlegają organa wykonawcze : Sztab, Wydział Polityczny, Kie-rownictwo Techniki i Uzbrojenia, Kwatermistrzostwo.
Dla obsad rozwiązanej KPW - reorganizacja oznaczała przede wszystkim zmianę podległości zależnie od specyfiki służby: albo pod Kierownictwo Techniki i Uzbrojenia, albo pod Kwatermistrzostwo, W bezpośrednim podporządkowaniu Szefa Tyłów MW pozostaje Oddział Okrętów Pomocniczych i Przystani, nie przejmując jednak zadań rozwiązanej KPW.
Zmiany i kilkakrotne reorganizacje w latach 1951 - 1957 prowadzone w MW nie wprowadziły od strony praktyki większych różnic w systemie zaopatrywania i obsłudze okrętów. Zadania wykonywali w większości ci sami ludzie, te same co po-przednio ogniwa, komórki i zakłady, Jednak w warunkach innej podległości, przy niewygodnym i nadmiernie rozbudowanym systemie dowodzenia, MON podjęło decyzję o przywróceniu niektórych sprawdzonych rozwiązań, w tym o odtworzeniu komend portów wojennych.

 

 

 

Napis na frontonie budynku KPW z lat 60

 

 

 

Komenda Portu Wojennego Gdynia 1957


Ponowne sformowanie KPW Gdynia przeprowadzone zostało na podstawie rozkazu MON z dnia 15.06.1957 r. Baza formowania: Wydział Administracyjno-Gospodarczy Zarządu Tyłów, Kwatermistrzostwo MW, baza brzegowa BOP, Oddział Okrętów Pomocniczych i Przystani, Komenda Garnizonu Gdynia-Oksywie, Kwatermistrzostwo Oddziału Awaryjno-Ratowniczego MW.
Przywrócone zostało bezpośrednie podporządkowanie KPW Gdynia dowódcy Marynarki Wojennej.

 

Organizacja i skład (wg stanu z połowy lat 60-tych):

  • Komendant Portu,
  • Sztab KPW,
  • Sekcja Polityczna;
  • Wydział Techniki i Uzbrojenia Pomocniczych Jednostek Pływających,
  • Wydział Organizacji i Planowania,
  • Wydział Kwatermistrzostwa,
  • Komenda Ochrony,
  • 22. Batalion Wartowniczy,
  • Garnizonowa Pralnia i Łaźnia,
  • 40. Garnizonowa Piekarnia Wojskowa,
  • Garnizonowa Przychodnia Specjalistyczna, Izba Chorych.


Niektóre ważniejsze zmiany organizacyjne:

  • 1958 - od 1 maja Komendant pełni równoległe obowiązki Komendanta Garnizonu Gdynia-Oksywie,
  • 1965 - 1 czerwca rozkazem DMW z dnia 29.04.1965 r. KPW Gdynia zostaje podporządkowana pod każdym względem Dowódcy 9. Flotylli Obrony Wybrzeża,
  • 1969 - w kwietniu rozkazem DMW podporządkowany został Komendzie Portu Wojennego Gdynia 22 Batalion Wartowniczy (obecny Batalion Ochrony i Obsługi),
  • 1974 - z dniem 1 kwietnia KPW Gdynia zostaje podporządkowana JW 5431.
    Funkcjonowanie jednostki w latach 70 i 80-tych w zasadzie opiera się na układzie struktur z połowy lat 60-tych. Ważniejsze zmiany to:
    • przeformowanie 22. Batalionu Wartowniczego w Batalion Ochrony i Obsługi KPW Gdynia,
    • usamodzielnienie Wydziału Pomocniczych Jednostek Pływających, przemianowanie na 45. dpjp podległy KPW,
    • przejście GPS na etat Wojskowej Specjalistycznej Przychodni Lekarskiej,
  • 01.02.1990 r. - Komenda Portu Wojennego Gdynia rozkazem Dowódcy Marynarki Wojennej wyszła z podporządkowania 3 Flotylli Obrony Wybrzeża. Równocześnie została wcielona w skład 3 Flotylli Okrętów,
  • 12 sierpnia 1992 r. - utworzenie w strukturach KPW - Ośrodka Kształcenia Kandydatów na Kierowców,
  • 1 czerwca 1994 r. - wyłączenie Wojskowej Specjalistycznej Przychodni Lekarskiej z etatu Komendy Portu Wojennego Gdynia,
  • 30 września 1994 r. - podporządkowanie II Warsztatów Remontowych Techniki Morskiej Komendantowi Portu Wojennego,
  • 28 kwietnia 1995 r. - nadanie Sztandaru KPW Gdynia w ramach uroczystości obchodów 75-lecia KPW,
  • 01 lipca 1996 r. - rozformowanie 45 Dywizjon Pomocniczych Jednostek Pływających i włączenie w skład KPW, jako Dywizjonu Pomocniczych Jednostek Pływających (2 okręty ratownicze i 20 jednostek pomocniczych),
  • 30 września 2000 r. - wyłączenie z etatu KPW Ośrodka Szkolenia Kandydatów na Kierowców,
  • 1 stycznia 2002 r. - rozformowanie Wojskowego Ośrodka Szkolenia Sportowego MW i wprowadzenie do etatu KPW jako Zespołu Sportowego MW,
  • lipiec 2006 r. - przekazanie Okrętów Ratowniczych ORP Lech i ORP Piast do Dywizjonu Wsparcia,
  • styczeń 2012 r.- wyłączenie Dywizjonu Pomocniczych Jednostek Pływających z etatu KPW Gdynia i wprowadzenie nowego etatu jednostki.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ministerstwo Obrony Narodowej
Katalog stron wojskowych